Daha önceki yazılarımızda yer verdiğimiz gibi Avrupa Birliği sürdürülebilir bir ticari sistemi ve toplum oluşturma konusunda hızlı gelişmeler sergiliyor. Türkiye’nin 2023 yılının sadece ilk 6 ayında Avrupa Birliği’ne gerçekleştirdiği ihracatın 52 milyar dolar gibi bir rakam olması Avrupa Birliği’ndeki her regülasyonun bizi doğrudan ilgilendirmesi sonucunu doğuruyor. Diğer yandan sadece uluslararası platformda değil ülkemizde de sürdürülebilirlik alanında hızlı gelişmeler ve yürürlüğe giren mevzuatlar mevcut bilindiği üzere.

Bu yazımızda sürdürülebilirlik raporlaması konusunda ulusal ve uluslararası platformda bizi etkileyen yasal düzenlemelere topluca göz atmak istedik.

Sürece temelden değinmek gerekirse 1997 yılında kabul edilen ve 2005 yılında yürürlüğe giren ve sera gazı emisyonlarının azaltılması motivasyonuyla hareket eden Kyoto Protokolü ile başlamak gerekiyor. Protokolü imzalayan ülkelerin emisyon azaltımlarının kâğıt üstünde kalması ve sera gazı emisyonlarının 1/3’ünden sorumlu olan ABD’nin protokolü imzalamaması gibi nedenlerle başarısız olan Kyoto Protokolü devamında Paris İklim Anlaşması’nı getirdi.

Geleceği olmayan ve işlemesi zor bir sisteme çözüm arayışı ile Aralık 2015’te 193 ülkenin onayıyla hayata geçen Paris İklim Anlaşması, 2050 yılına kadar sera gazı emisyonlarının sıfırlanması ve küresel sıcaklık artışının 1.5 dereceyle sınırlandırılması taahhütlerini hayata geçirmeyi amaçlamıştır.

Avrupa Birliği’ne (AB) üye ülkeler tarafından, Paris İklim Anlaşması’na ulaşma hedefiyle Kasım 2019’da kabul edilen Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM) güncel regülasyonların başlatıcısı gibi görülebilir. AYM ile 2050 yılına kadar sera gazı emisyonlarının sıfırlanmasını hedefleyen AB komisyonu, 14 Temmuz 2021’de Fit For 55 paketinde, 2030 yılında sera gazı emisyonlarını, 1990 seviyelerine kıyasla en az %55 seviyesinde azaltma hedefini ortaya koydu. AYM ile bu hedefe ek olarak ekonomik büyümenin kaynak kullanımından ayrıştırılması hedefiyle Avrupa’nın modern, verimli kaynaklara dayanan ve rekabetçi bir ekonomik sisteme sahip olması amaçlanmıştır.

Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde işletmelerin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması’nı bir takvime bağlı olarak zorunlu kılan uygulama olan CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive-Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Direktifi) en önemli regülasyonlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Şubat 2022’de Avrupa Finansal Raporlama Danışma Grubu (EFRAG) tarafından NFRD’nin (NonFinancial Reporting Directive-Finansal Olmayan Raporlama Direktifi) güncellenmiş bir hali olarak sunulan CSRD, işletmelerin sürdürülebilirlikle ilgili fırsatlar, riskler ve etkiler hakkında raporlama yapmalarını kapsamaktadır. Yasal bir düzenleme olarak karşımıza çıkan CSRD işletmelere belirli özellikler çerçevesinde rapor yapmayı zorunlu kılarken raporun içeriği, kapsamı ve gereklilikleri hakkındaki bilgileri sağlayan ise Temmuz 2023’te benimsenen ESRS (European Sustainability Reporting Standarts-Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlaması Standartları) olmuştur.

1 Ocak 2024 itibariyle uygulamaya giren ve ortalama 50.000 işletmenin kapsama girmesi beklenen CSRD için işletmelere kademeli geçiş takvimi belirlenmiştir.

Takvime göre;

• NFRD’ye dahil olan ve 500'den fazla çalışanı olan şirketler için 2024 finansal yılının raporu 2025’te yayınlanacak.
• 250’den fazla çalışanı olan diğer büyük şirketler için 2025 finansal yılının raporu 2026’da yayınlanacak.
• KOBİ’ler CSRD’nin KOBİ’ler için çıkartması beklenen standartlar ışığında 2026 finansal yılı raporunu 2027’de yayınlayacaklar.
• Son olarak AB’de yıllık 150 milyon Avro’dan fazla gelir elde eden işletmeler ile AB’de 40 milyon Avro’nun üzerinde gelire sahip şubesi/büyük bir şirketi ya da borsada işlem gören KOBİ’si olan AB dışı şirketler için 2028 finansal yılı raporunu 2029’da yayınlayacaklar.

İlgili takvim özelinde CSRD kapsamında raporlarını ESRS gereklilikleri çerçevesinde sunacak işletmeler için ilk yıl zorunlu tek standart, ESRS 2 Genel Açıklamalar olarak belirlenmiştir. İşletmelerin sürdürülebilirlik etkilerini şeffaf ve güvenilir şekilde raporlamasını amaçlayan ESRS, aynı zamanda işletmelerin ilgili etkileri yönetmelerini konusunda da destek olmayı hedeflemektedir.

Ülkemiz özelinde değerlendirildiğinde CSRD ile rapor yapma zorunluluğu, halihazırda NFRD’de işlem gören bir işletme olunmadığı sürece, 4. Kapsamdaki AB dışı ülkeleri ilgilendiren kriterleri karşılayan işletmeler nezdinde ele alınacaktır.

Uluslararası boyuttaki sürdürülebilirlik raporlaması zorunluluğu dışında ülkemizde de Kamu Gözetimi Kurumu Sürdürülebilirlik Standartları Dairesi Başkanlığı tarafından 1 Ocak 2024 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sürdürülebilirlik raporlaması standartları yayınlanmış ve belirli ölçekteki işletmeler için raporlama zorunlu kılınmıştır.

IFRS (International Financial Reporting Standards-Uluslararası Finansal Raporlama Standartları) vakfının S1-S2 standartları temel alınarak hazırlanan TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlaması Standartları) S1 ve S2 ülkemizdeki sürdürülebilirlik raporlaması çalışmaları adına bir dönüm noktası olarak kabul edilebilir. İşletmelerin sürdürülebilirlik raporlaması uygulamalarına adapte olmaları için kademeli geçiş sunan Sürdürülebilirlik Standartları Daire Başkanlığı, 2024 yılının sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatlarının 2025 yılında raporlayacak olan işletmeler için kriterler belirledi.

‘Halka açık’ işletmeler arasında;

• Aktif Toplamı 500 Milyon Türk Lirası
• Yıllık Net Satış Hasılatı 1 Milyar Türk Lirası
• Çalışan Sayısı 250 kişiden fazla kriterlerinden en az ikisinin eşik değerlerini art arda iki raporlama döneminde aşan kurum, kuruluş ve işletmelerin 2025 yılında TSRS kapsamında Sürdürülebilirlik Raporu hazırlamaları gerekmektedir.

Bu bağlamda, ‘Çifte Önemlilik’ bakış açısıyla, sürdürülebilirlikle ve iklimle ilgili konuların finansallaştırılarak sunulmasını gerektiren ve işletmelerin ilgili konulardaki risk ve fırsatlarına odaklanan TSRS S1 ve S2’nin amacı yatırımcıların ve karar vericilerin işletme hakkında karar verme süreçlerini kolaylaştırmak, raporlardaki finansal bilgilerin tutarlı, eksiksiz, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir olmasını sağlamaktır.

Özetle sürdürülebilirlik raporlamasını zorunlu kılan (Avrupa Birliği boyutunda) CSRD’nin ve (Türkiye boyutunda) TSRS’nin sahip olduğu kriterler hangi işletmelerin ne zaman ve ne kapsamda sürdürülebilirlik raporlaması yapması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Her iki uygulama için de ilk yıl ‘halka açık’ şirketlerin ölçek olarak belirlenmesi zorunlu raporlamaya kolay bir geçiş sunmak amacıyla düşünülmüştür. Halka açık olması nedeniyle halihazırda yatırımcılarının karar süreçlerini netleştirmek adına farklı isimlerde rapor hazırlayan işletmelerin bu tecrübeleriyle öncülük etmeleri hedeflenmiştir.

Bununla birlikte ölçeğe girmeyen işletmelerin de ölçeğe giriyormuş gibi sürdürülebilirlik raporlaması çalışmalarının hazırlıklarına başlamaları ve ilgili uygulamaları planlayarak hayata geçirmeleri önerilmektedir. Bu öneri 3 temel nedene dayandırılmaktadır;

• Kapsamın giderek genişlemesi
• Tedarik zinciri uygulamaları
• Karşılaştırmalı veri gerekliliği

1. Kapsamın Giderek Genişlemesi: 2024 yılı için belirlenen ölçek ve kriterler 2025 yılında ve devam eden yıllarda giderek genişleyen bir çemberi ifade edecek şekilde planlanmaktadır. Bu, bu sene ölçeğe girmeyen işletmelerin değişecek kriterlerle seneye ölçeğe girebileceği ve sürdürülebilirlik raporlaması hazırlama konusunda yasal zorunluluğa tabi olacağı anlamına gelmektedir.

2. Tedarik Zinciri Uygulamaları: CSRD’nin bir parçası olarak görülen CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligience Directive-Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi) ve Yeşil Mutabakat çerçevesinde ülkelerin ‘Alman Tedarik Zinciri Yasası’ gibi ulusal yasal düzenlemeleri sürdürülebilirlikle ilgili uygulamaların sadece işletme özelindeki yansımalarıyla değil aynı zamanda tedarik zincirindeki boyutuyla da ilgilenmektedir. İlgili yasalar işletmeden istenen gerekliliklerin tedarik zinciri boyunca takip edilmesini ve insan hakları da dahil olmak üzere, çevre, sosyal ve yönetişim konularındaki etkilerin tedarik zinciri boyunca tespit edilmesi ve yönetilmesini içermektedir. Bu durum CSRD’ye dahil olan işletmelerin tedarik zincirindeki küçük büyük tüm işletmelerin ilgili verileri toplamasını ve stratejilerinde sürdürülebilirlik çalışmalarına yer vermesini gerektirmektedir. Benzer durum TSRS’nin kolaylaştırıcı nitelik olarak ilk 2 finansal yılda muaf tuttuğu ancak 3. Yıldan itibaren talep edeceği Kapsam 3 emisyonları için de ele alınabilir. Özetle işletme ölçeğe girmiyor dahi olsa da müşterisinin tedarik zincirinde bulunması sürdürülebilirlik faaliyetlerini ve raporlama süreçlerini planlamasını ve hayata geçirmesini gerektirmektedir.

3. Karşılaştırmalı Veri Gerekliliği; Sürdürülebilirlik raporlarında işletmelerin ilerlemelerini görebilmek adına yıllar bazında karşılaştırmalı verilerin verilmesi esastır. TSRS, 2025 yılında sürdürülebilirlik raporlaması yapma zorunluluğu olan işletmelerin ilk yıla özel olmak kaydıyla karşılaştırmalı verilerden muaf tutulmasını içermektedir. Ancak bu kolaylaştırıcı nitelik 2025 yılında yayınlanacak raporlara özgü olup, 2025 yılı sonrasında hazırlanacak raporlarda karşılaştırmalı veri verilmesi talep edilecektir. Bu durum ölçeğe girmeyen işletmelerin dahi 2024 yılından itibaren ilgili verileri -gerek kendileri gerekse tedarikçi zincirinde bulundukları müşterileri için- tutmaları gerekliliğini ortaya koymaktadır.

İşletmelerin ilgili koşulları göz önünde tutarak proaktif bir tutum ile sürdürülebilirlik uygulamalarına ve raporlama çalışmalarına başlamaları, gelecek stratejilere adapte olabilme kapasitelerini geliştirirken bilhassa Avrupa pazarında rekabet avantajı elde etme gibi olumlu gelişmeleri de beraberinde getirecektir.

Konuyla ilgili ayrıntılı okumalar için;

https://www.linkedin.com/pulse/csrd-takvimi-s%2525C3%2525BCrd%2525C3%2525BCr%2525C3%2525BClebilirlik-ajans%2525C4%2525B1-wvzxf/?trackingId=CvWuiHFHDQpscMdVcYc2GA%3D%3D

https://www.linkedin.com/pulse/soru-3-esrs-nedir-s%2525C3%2525BCrd%2525C3%2525BCr%2525C3%2525BClebilirlik-ajans%2525C4%2525B1-oxnhf/?trackingId=j5sdpdfJuhtfm2OZC4cYMw%3D%3D

https://www.linkedin.com/pulse/6-soru-t%2525C3%2525BCrkiyede-zorunlu-k%2525C4%2525B1l%2525C4%2525B1nan-tsrs-nedir-kla2f/?trackingId=K0RQD%2F2X5fS9ZGvP87MO8w%3D%3D